De Standaard 24/09/25- Prof. Dr. Tom Decorte
Ondanks het feit dat alcohol een legale en maatschappelijk acceptabele drug is, kan het gebruik ervan resulteren in een veelheid aan te voorkomen medische, psychologische en sociale aandoeningen. Langdurig en overmatig alcoholgebruik kan schadelijke gevolgen hebben voor de omgeving van de gebruiker (zoals alcoholgerelateerd geweld en seksueel misbruik) en voor de samenleving in het algemeen (bijvoorbeeld verminderde werkprestaties, verkeersongevallen of verstoring van de openbare orde). De aan alcohol gerelateerde schade wordt weerspiegeld in de hoge maatschappelijke kosten ten gevolge van alcoholgebruik, die in België volgens schattingen 2,1 miljard euro bedragen.
Alcoholgebruik op jonge leeftijd, voor de veertien jaar, is in verband gebracht met een verhoogd risico op alcoholafhankelijkheid en alcoholmisbruik op latere leeftijd, onopzettelijke verwondingen en alcohol gerelateerde ongevallen in het verkeer. Wetenschappelijk onderzoek legt keer op keer verbanden tussen blootstelling aan alcoholreclame en een hogere kans op (meer) alcoholgebruik, vooral bij jongeren en jongvolwassenen: ze beginnen gemiddeld eerder met drinken, ze drinken vaker, grotere hoeveelheden per gelegenheid en meer episodes van ‘binge drinking’. Reclame draagt bij tot de perceptie dat alcoholconsumptie “normaal” is, en verhoogt de sociale druk om te drinken.
Kortom, alcoholreclame is geen neutrale informatievoorziening; ze verhoogt de kans dat mensen (eerder) beginnen met drinken en dat bestaande drinkers meer consumeren. Beleidsmaatregelen die reclame beperken worden daarom wereldwijd gezien als een effectieve strategie om alcoholgerelateerde gezondheidsschade te verkleinen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Verenigde Naties (VN), en onze eigen Hoge Gezondheidsraad pleiten ervoor. In het kader van het federale onderzoeksprogramma ter ondersteuning van de federale Drugsnota bestelde de overheid in 2016 zélf een studie naar de regulering van alcoholreclame, die gelijkaardige aanbevelingen opleverde. En onze federale en regionale ministers hebben een “Interfederaal Alcohol Plan 2023-2028” goedgekeurd met 75 maatregelen, waaronder maatregelen om alcoholreclame te beperken, reclame voor jongeren te reguleren, en regelgeving uit te werken rond tv/radio, online reclame, enzovoorts.
Maar bij elke poging om in België een omvattend nationaal alcoholplan te ontwikkelen en alcoholreclame te reguleren, springen de slippendragers van de commerciële belangen op tafel. Voor en achter de schermen wordt gelobbyd door de alcoholproducenten (de Federatie van Belgische Brouwers, Vinum & Spiritum), door detailhandelaars en ondernemersorganisaties (UNIZO, Buurtsuper.be) en door reclamemakers (de Raad voor Reclame, JEP, United Brands Association) om hun commerciële belangen te vrijwaren, ten koste van de volksgezondheidsbelangen. En politieke partijen als de MR en de NV-A zijn daar duidelijk niet doof voor, zo bleek uit hun reacties op het koninklijk besluit dat minister Frank Vandenbroucke voorlegde. Als het geld spreekt, blijft de waarheid zwijgen…
Vanuit de alcoholindustrie wordt vooral ingezet op eigen maatregelen binnen een zelfregulerend kader. Zodoende ontstaat een vreemde tegenstelling: de alcoholindustrie presenteert zich als ‘onderdeel van de oplossing’ voor een volksgezondheidsprobleem dat veroorzaakt wordt door de consumptie van hun producten.
Wie drugs in de samenleving ‘smart’ wil aanpakken, moet ook slim optreden tegen één van de gevaarlijkste drugs die we kennen: alcohol. Verschillende studies hebben laten zien dat het implementeren van een ban op alcoholmarketing, in combinatie met andere maatregelen, de meest kosteneffectieve beleidsoptie is om schadelijk alcoholgebruik te reduceren. Een model voor de regulering van alcoholmarketing bestaat zowel uit restricties in het totale volume van alcoholmarketing en het verbieden van alcoholmarketingpraktijken die door risicogroepen (zoals minderjarigen) als aantrekkelijk worden ervaren. Dat vereist óók een ondersteunende wetgeving, een transparant klachtensysteem, een toezichthoudend orgaan, een onafhankelijke rechtsprekende commissie, voorafgaande controles, en sancties.
Prof. Dr. Tom Decorte
Hoogleraar criminologie aan de Universiteit Gent én lid van de expertenbeweging SMART on Drugs